Ngành da giày, túi xách Việt Nam là một trong những trụ cột xuất khẩu quan trọng của nền kinh tế, đóng góp đáng kể vào tổng kim ngạch và tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Trong bối cảnh nhiều biến động toàn cầu, đặc biệt là những thách thức chưa từng có do đại dịch COVID-19 gây ra, vai trò của Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO trở nên cực kỳ quan trọng. Hiệp hội đã và đang là tiếng nói đại diện, cầu nối giữa doanh nghiệp và Chính phủ, đưa ra những kiến nghị thiết thực nhằm hỗ trợ ngành vượt qua khó khăn, duy trì sản xuất và hướng tới sự phát triển bền vững trong tương lai.
Bối Cảnh Ngành Da Giày, Túi Xách Việt Nam Trước và Trong Đại Dịch
Ngành da giày, túi xách Việt Nam đã trải qua một giai đoạn phát triển ấn tượng trước đại dịch COVID-19. Với lợi thế về nguồn lao động dồi dào, chi phí cạnh tranh và sự tham gia vào nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA), Việt Nam đã trở thành một trong những công xưởng sản xuất giày dép, túi xách lớn nhất thế giới. Sản phẩm của Việt Nam xuất khẩu đến nhiều thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng trưởng, góp phần quan trọng vào cán cân thương mại của đất nước. Các doanh nghiệp trong ngành không ngừng nỗ lực nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện công nghệ và đa dạng hóa sản phẩm để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, khi đại dịch COVID-19 bùng phát trên toàn cầu, ngành da giày, túi xách Việt Nam đã phải đối mặt với hàng loạt khó khăn nghiêm trọng. Từ đầu năm 2020, chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, các đơn hàng bị hủy hoặc trì hoãn, thị trường tiêu thụ sụt giảm mạnh do các biện pháp phong tỏa và suy thoái kinh tế. Sau những tín hiệu phục hồi tích cực vào đầu năm 2021, với tổng kim ngạch xuất khẩu da giày trong 7 tháng đầu năm đạt khoảng 14,2 tỷ USD, tăng 25,3% so với cùng kỳ, làn sóng dịch bệnh thứ tư bùng phát mạnh mẽ tại Việt Nam, đặc biệt ở các tỉnh phía Nam, đã đẩy các doanh nghiệp vào tình thế khó khăn chồng chất.
Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng duy trì sản xuất mà còn đe dọa đến sinh kế của hàng triệu công nhân. Nhiều nhà máy phải giảm năng suất, thậm chí đóng cửa tạm thời để thực hiện các biện pháp phòng chống dịch. Điều này dẫn đến sự lo ngại về việc kim ngạch xuất khẩu sẽ giảm sút nghiêm trọng trong những tháng cuối năm, làm ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng chung của toàn ngành. Trước tình hình cấp bách này, vai trò của Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO trong việc tổng hợp, phân tích tình hình và đề xuất các giải pháp hỗ trợ trở nên thiết yếu hơn bao giờ hết.
Những Khó Khăn Cụ Thể Mà Ngành Da Giày, Túi Xách Việt Nam Đang Đối Mặt
Đại dịch COVID-19 đã phơi bày những điểm yếu và tạo ra vô số thách thức cho ngành da giày, túi xách Việt Nam. Những khó khăn này không chỉ dừng lại ở việc sụt giảm đơn hàng mà còn lan rộng ra nhiều khía cạnh khác của hoạt động sản xuất và kinh doanh. Việc hiểu rõ những thách thức này là cơ sở để Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO đưa ra các kiến nghị phù hợp và hiệu quả.
Gián Đoạn Chuỗi Cung Ứng Nguyên Phụ Liệu
Một trong những vấn đề cấp bách nhất là sự gián đoạn nghiêm trọng của chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu. Ngành da giày Việt Nam phụ thuộc khá nhiều vào nguồn nhập khẩu, với khoảng 60% nguyên phụ liệu đến từ Trung Quốc, và phần còn lại từ Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc). Khi dịch bệnh bùng phát, các hoạt động vận chuyển xuyên biên giới gặp trở ngại lớn, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguyên liệu đầu vào. Các nhà máy ở khu vực phía Bắc, dù vẫn cố gắng duy trì sản xuất, cũng chỉ đạt được khoảng 50% công suất do không có đủ nguyên liệu. Điều này gây ra chậm trễ trong việc hoàn thành đơn hàng, thậm chí làm mất đi các hợp đồng quan trọng.
Thách Thức Từ Quy Định “Ba Tại Chỗ”
Biện pháp “ba tại chỗ” (sản xuất tại chỗ – ăn tại chỗ – nghỉ tại chỗ) được áp dụng tại các khu vực phong tỏa để đảm bảo an toàn phòng dịch. Tuy nhiên, đối với ngành da giày, túi xách, quy định này đặt ra nhiều trở ngại lớn. Đặc thù ngành có mật độ lao động dày đặc, việc tổ chức ăn ở, sinh hoạt tập trung cho hàng nghìn công nhân trong khuôn viên nhà máy là gần như bất khả thi và không đảm bảo điều kiện vệ sinh, giãn cách cần thiết để phòng chống dịch hiệu quả. Chi phí để thực hiện “ba tại chỗ” cũng tăng vọt, bao gồm chi phí xét nghiệm định kỳ, trang bị phòng chống dịch, ăn uống và chỗ ở tạm thời cho công nhân. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa không đủ khả năng tài chính để duy trì mô hình này trong thời gian dài.
Ông Nguyễn Chí Trung, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Tập đoàn Gia Định, đã bày tỏ lo ngại về việc dù có đơn hàng đến cuối năm, nhưng nguyên vật liệu về chậm, giá nguyên vật liệu tăng 10-30%, quá trình vận chuyển hàng hóa khó khăn và việc thực hiện “ba tại chỗ” không phù hợp với đặc thù ngành. Điều này cho thấy tính cấp bách của việc cần có những giải pháp linh hoạt hơn từ phía cơ quan quản lý.
Nguy Cơ Chuyển Đơn Hàng Sang Các Quốc Gia Khác
Phó Chủ tịch Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO, bà Phan Thị Thanh Xuân, đã chỉ ra rằng những khó khăn hiện tại đã khiến nhiều đối tác quốc tế chuyển đơn hàng sang các nước khác. Việt Nam là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng khi khả năng sản xuất bị đình trệ, các nhà mua hàng buộc phải tìm kiếm đối tác thay thế để đảm bảo nguồn cung. Điều này không chỉ gây thiệt hại về doanh thu trước mắt mà còn ảnh hưởng đến uy tín và vị thế của ngành da giày Việt Nam trên trường quốc tế về lâu dài. Nguy cơ mất thị phần là rất hiện hữu nếu các vấn đề về sản xuất và chuỗi cung ứng không được giải quyết kịp thời.
Vấn Đề Lao Động và Chi Phí Vận Chuyển
Ngành da giày là ngành thâm dụng lao động, việc duy trì lực lượng sản xuất ổn định là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, dịch bệnh đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tâm lý và khả năng đi lại của người lao động. Nhiều công nhân mắc bệnh, hoặc phải cách ly, hoặc không thể đến nhà máy do quy định giãn cách, dẫn đến thiếu hụt lao động trầm trọng. Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển hàng hóa tăng cao do hạn chế di chuyển và nhu cầu vận tải đột biến, làm tăng thêm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp.
Ông Lê Nhật Trường, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty Pousung Việt Nam, đã nhấn mạnh phản ứng “ngưng trệ dây chuyền” khi các doanh nghiệp cung ứng nguyên vật liệu ngưng trệ, kéo theo sự đình trệ của toàn bộ các doanh nghiệp giày da và các ngành liên quan khác. Điều này cho thấy tính liên kết chặt chẽ trong ngành và sự cần thiết của một cách tiếp cận toàn diện để giải quyết khủng hoảng.
Những Kiến Nghị Quan Trọng Của Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO
Trước những khó khăn cấp bách mà các doanh nghiệp đang phải đối mặt, Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO đã thể hiện vai trò chủ động và tích cực của mình. Hiệp hội đã tiến hành thảo luận với các nhãn hàng quốc tế và gửi nhiều kiến nghị quan trọng đến Chính phủ, Bộ Y tế, Bộ Công Thương, và Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội nhằm tìm kiếm các giải pháp hỗ trợ kịp thời và hiệu quả. Các kiến nghị này tập trung vào cả hai góc độ: phục hồi sản xuất và hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp.
Về Phục Hồi Sản Xuất An Toàn Trong Tình Hình Dịch Bệnh
Nhận thấy sự cứng nhắc và không phù hợp của một số quy định phòng dịch đối với đặc thù sản xuất của ngành, Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO đã kiến nghị Chính phủ bổ sung giao Bộ Y tế xây dựng Bộ Tiêu chí về sản xuất an toàn thời dịch cho các hình thức vận hành khác nhau. Điều này sẽ cung cấp một khung đánh giá rõ ràng và linh hoạt cho các địa phương khi xem xét các phương án hoạt động do doanh nghiệp đệ trình, thay vì áp dụng một cách rập khuôn các biện pháp như “ba tại chỗ”.
Cụ thể, LEFASO đề xuất cần có Bộ Tiêu chí chi tiết cho cả “ba tại chỗ” và “một cung đường hai điểm đến” cố định. Đồng thời, Hiệp hội kiến nghị ban hành Bộ Tiêu chí để doanh nghiệp có thể áp dụng linh hoạt các mô hình như “hai tại chỗ” hoặc “bốn xanh” theo tỷ lệ nâng dần công suất từ 30% đến 50%, rồi 70%. Kiến nghị này đặc biệt chú ý đến thực tế là đại bộ phận người lao động trong các ngành xuất khẩu thâm dụng lao động hiện nay chưa được tiêm vaccine, hoặc tỷ lệ phủ mũi 1 còn rất thấp, và sẽ mất nhiều tháng nữa mới phủ được mũi 2. Ngoài ra, Hiệp hội cũng yêu cầu xây dựng Bộ Tiêu chí để doanh nghiệp áp dụng ngay cả khi người lao động đã tiêm 1 hoặc đủ 2 mũi vaccine, nhằm đảm bảo lộ trình phục hồi sản xuất rõ ràng và an toàn.
Bên cạnh đó, Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO cũng đề xuất bổ sung quy định giao Bộ Y tế phối hợp với Bộ Công Thương để ban hành Quy trình tiêu chuẩn. Quy trình này sẽ giúp các địa phương đánh giá được mức độ rủi ro trong hoạt động của doanh nghiệp một cách khoa học, hạn chế tối đa việc đóng cửa doanh nghiệp một cách tùy tiện, gây thiệt hại lớn cho cả doanh nghiệp và nền kinh tế.
Về Chính Sách Lao Động và Hỗ Trợ Chi Phí
Để giải quyết các vấn đề liên quan đến lao động và chi phí hoạt động, LEFASO đã có những kiến nghị cụ thể:
- Tăng Giờ Làm Thêm: Hiệp hội góp ý giao Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội nghiên cứu cho phép doanh nghiệp áp dụng Điều 108 Bộ Luật Lao động để vượt trần thời gian làm thêm giờ cả mức tháng và mức năm trong tình hình đặc biệt hiện nay đến hết năm 2021. Điều này nhằm giúp doanh nghiệp bù đắp sản lượng thiếu hụt do thời gian ngừng sản xuất, đồng thời tăng thu nhập cho người lao động.
- Thương Lượng Lương Tập Thể: LEFASO đề xuất cho phép doanh nghiệp được quyền thương lượng về lương sau 14 ngày đóng cửa đầu tiên với người lao động theo hình thức tập thể, với đại diện người lao động là Công đoàn. Thực tế, nhiều doanh nghiệp ở phía Nam đã đóng cửa trên 1 tháng và gặp rất nhiều khó khăn khi phải thương lượng chế độ với từng cá nhân người lao động riêng lẻ qua các hình thức khác nhau như điện thoại, zalo, v.v. Đối với những doanh nghiệp có hàng nghìn hoặc vài chục nghìn lao động, việc thương lượng chế độ với từng cá nhân mất nhiều thời gian và công sức. Vì vậy, thương lượng tập thể là giải pháp hữu hiệu, vừa giúp doanh nghiệp giữ chân được người lao động, giảm chi phí tuyển dụng lại, vừa bảo đảm quyền lợi cho người lao động.
- Tạm Dừng/Miễn Phí Công Đoàn: Trước tình hình kinh doanh khó khăn, Hiệp hội đề nghị tạm dừng thu kinh phí công đoàn và đoàn phí công đoàn trước mắt đến 30/6/2022 và miễn đóng đến 31/12/2021 cho các doanh nghiệp nằm trong các địa phương thực hiện giãn cách theo Chỉ thị 16 của Chính phủ. Đây là một biện pháp thiết thực giúp giảm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp.
- Giảm Giá Điện và Thuê Đất: Đặc biệt đáng chú ý, Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO cũng đề nghị giảm 30% giá điện cho các doanh nghiệp đến hết năm 2021, nghiên cứu điều chỉnh giá thuê đất, giảm tiền thuê đất 50% cho doanh nghiệp ở các địa phương áp dụng Chỉ thị 16. Những kiến nghị này trực tiếp giảm chi phí vận hành, giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để duy trì hoạt động và tái đầu tư.
Tầm Quan Trọng Của Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO Trong Phát Triển Bền Vững
Ngoài vai trò ứng phó với khủng hoảng, Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO còn đóng vai trò chiến lược trong việc định hướng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành da giày, túi xách Việt Nam. Sứ mệnh của Hiệp hội không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ quyền lợi hội viên mà còn bao gồm việc nâng cao năng lực cạnh tranh, khuyến khích đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Thúc Đẩy Đổi Mới và Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh
LEFASO thường xuyên tổ chức các hội thảo, khóa đào tạo nhằm cập nhật kiến thức, công nghệ mới cho doanh nghiệp. Hiệp hội khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), áp dụng công nghệ tự động hóa và số hóa vào quy trình sản xuất để tăng năng suất và giảm chi phí. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ và yêu cầu về chất lượng sản phẩm ngày càng cao. Việc chuyển dịch từ mô hình gia công đơn thuần sang sản xuất giá trị gia tăng, thiết kế và phát triển thương hiệu riêng là mục tiêu dài hạn mà LEFASO luôn hướng tới.
Phát Triển Chuỗi Cung Ứng Nội Địa và Đa Dạng Hóa Thị Trường
Để giảm thiểu sự phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu như đã thấy trong đại dịch, LEFASO chủ trương thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng nội địa. Hiệp hội kết nối các doanh nghiệp sản xuất nguyên phụ liệu trong nước với các nhà sản xuất thành phẩm, tạo ra một hệ sinh thái bền vững hơn. Đồng thời, LEFASO hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu mới, giảm rủi ro tập trung vào một vài thị trường lớn. Việc tham gia và tận dụng hiệu quả các FTA mà Việt Nam là thành viên cũng được LEFASO đặc biệt quan tâm, giúp doanh nghiệp khai thác các ưu đãi thuế quan và tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.
Nâng Cao Trách Nhiệm Xã Hội và Môi Trường
Trong bối cảnh toàn cầu ngày càng chú trọng đến các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG), LEFASO khuyến khích các doanh nghiệp hội viên thực hiện sản xuất xanh, bền vững. Điều này bao gồm việc sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, tối ưu hóa quy trình để giảm thiểu chất thải, và đảm bảo điều kiện làm việc an toàn, công bằng cho người lao động. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về lao động và môi trường không chỉ nâng cao hình ảnh của doanh nghiệp mà còn mở ra cơ hội tiếp cận với các thị trường khó tính, đòi hỏi cao về trách nhiệm xã hội.
Vai Trò Cầu Nối Giữa Doanh Nghiệp và Cơ Quan Quản Lý
LEFASO đóng vai trò không thể thiếu trong việc đại diện cho tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp da giày, túi xách. Hiệp hội tổng hợp các ý kiến, vướng mắc từ hội viên và chuyển tải đến các cơ quan nhà nước, góp phần xây dựng các chính sách phù hợp với thực tiễn. Mối quan hệ đối thoại thường xuyên giữa LEFASO và Chính phủ là yếu tố then chốt giúp giải quyết kịp thời các rào cản, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho ngành.
Kết Luận
Có thể thấy, Hiệp hội Da Giày Túi Xách Việt Nam LEFASO đã và đang là một tổ chức then chốt, đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ và phát triển ngành da giày, túi xách Việt Nam. Đặc biệt trong giai đoạn đầy thử thách của đại dịch COVID-19, những kiến nghị kịp thời và thiết thực của Hiệp hội đã giúp các doanh nghiệp phần nào vượt qua khó khăn, duy trì hoạt động sản xuất và đảm bảo công ăn việc làm. Vượt lên trên vai trò đại diện, LEFASO còn là nhân tố thúc đẩy đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới một tương lai phát triển bền vững cho toàn ngành, góp phần khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ công nghiệp da giày thế giới.